Łukasz Gołębiowski

Łukasz Gołębiowski (ur. 13 października 1773 w Pohoście koło Płońska (obecna Białoruś), zm. 7 stycznia 1849 w Kaźmierówce pod Hrubieszowem) – jeden z pierwszych polskich etnografów (badacz tzw. starożytności słowiańskich oraz zwyczajów i obyczajów ludu polskiego), powstaniec kościuszkowski, bibliotekarz i opiekun zbiorów Biblioteki Poryckiej, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Podczas insurekcji kościuszkowskiej brał udział m.in. w bitwie pod Szczekocinami i obronie Warszawy. Po rozbiorach, w latach 1795–1818 przebywał w Porycku na Wołyniu, będąc bibliotekarzem Tadeusza Czackiego – uporządkował wówczas Bibliotekę Porycką i napisał Przedmowę do rejestru Biblioteki Poryckiej (1814). Od 1818 r. został czynnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a w pięć lat później – po przeprowadzce do Warszawy – Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. W 1827 r. został profesorem literatury w nowo otwartym Instytucie Pedagogicznym.

Warszawskie lata Gołębiowskiego (1826–31) były najbardziej intensywnym okresem jego pracy naukowej. Opracował wówczas i wydał m.in. pierwszy przegląd historiografii polskiej O dziejopisach Polski, ich duchu, zaletach i wadach (1826), a także jedną z pierwszych książek o historii Warszawy, z opisem jej zabytków i przewodnikiem po mieście Opisanie historyczno-statystyczne miasta Warszawy (1826), a wreszcie – pierwszą pracę etnograficzną w Polsce, pt. Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, lub niektórych tylko prowincyach (1831) oraz Ubiory w Polszcze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych (1830)^[1].

Napisał Lud Polski, jego zwyczaje, zabobony. (1830). Według Oskara Kolberga ta książka była pierwszą próbą charakterystyki etnograficznej ludu polskiego^[2].

Po upadku powstania listopadowego został zwolniony (1833) przez władze carskie ze stanowiska sekretarza Towarzystwa Przyjaciół Nauk (za ukrycie funduszy Towarzystwa przed konfiskatą rosyjską); przeprowadził się wtedy na wieś, gdzie dokończył rozpoczęte prace naukowe: czterotomowy Gabinet medalów polskich oraz tych, które się dziejów polskich tyczą z czasów panowania Stanisława Augusta (1841–43) oraz trzytomowe Dzieje Polski (1846–48), tyczące kultury materialnej oraz obyczajów szlachty, mieszczaństwa i chłopów.

Przypisy

[edytuj] Źródła

• Encyklopedia PWN
• Popularna Encyklopedia Powszechna Wyd. Fogra