Buddyzm tybetański

Skocz do: nawigacji, szukaj
Malowidło naskalne Buddy
Mnisi tybetańscy
Zadrukowane modlitwami i mantrami flagi modlitewne (tyb. lungta, dosłownie „wietrzny koń")

Buddyzm tybetański, określany bywał też jako lamaizm (choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – jedna z odmian buddyzmu, która rozwinęła się na terenie Tybetu. Buddyzm Tybetański odnosi się do tzw. trzech "pojazdów" buddyzmu tj. do Hinajany, Mahajany, Wadżrajany. Jest jednak najsilniej zakorzeniony w tradycji Wadżrajany. Istnieją również szkoły buddyzmu należące do wadżrajany nie związane z Tybetem, np. japoński (szingon), a w średniowieczu szkoły Wadżrajany rozwijały się również na terenie Indii, Sri Lanki, Azji Centralnej, Indochin oraz Indonezji.

Spis treści

[edytuj] Szkoły

W ramach buddyzmu tybetańskiego wyróżnia się cztery główne szkoły:

  • Ningma (Ningmapa, Stara Szkoła)
  • Kagju (Kagyupa, Karma Kagyu, Karma Kamtzang) – na czele stoi Karmapa. Obecnie istnieje dwóch konkurencyjnych Karmapów, przez co szkoła przeżywa napięcia wewnętrzne.
  • Sakja (Sakjapa) – na jej czele stoi j.św. Sakja Trizin
  • Gelug (Gelugpa) – na jej czele stoi Ganden Tri rinpocze, a przynależy do niej j.św. Dalajlama

Wyróżnia się też dodatkowo piątą szkołę:

  • Bon – to tradycja o korzeniach przedbuddyjskich, formalnie nie mająca rodowodu w Wadżrajanie (ani w ogóle w tradycjach zapoczątkowanych przez Buddę Siakjamuniego), ale dziś uznawana za jedną z tradycji buddyzmu tybetańskiego.

Buddyzm tybetański ma swoistą specyfikę wśród rozmaitych odłamów buddyzmu. Jako jedyny np. używa młynków modlitewnych.

[edytuj] Buddyzm tantryczny a buddyzm tybetański

Tradycje buddyjskie rozwijały się częściowo niezależnie, a częściowo wzajemnie się przenikały. Różnice doktrynalne między dzisiaj istniejącymi odłamami i szkołami buddyzmu wynikają często bardziej z różnej historii rozwoju niż z pierwotnego podziału. W szczególności zaś buddyzm tantryczny rozwinął się w pełni znacznie później niż tradycje Sthaviravady i mahajany. Powstał on na terenie Indii a pomiędzy VIII i XI wiekiem dotarł do Tybetu. Stąd dzisiaj często spotykamy się z utożsamianiem buddyzmu tantrycznego z buddyzmem tybetańskim. Często też jest on pomijany jako oddzielna tradycja, i włączany całkowicie do tradycji mahajany, co należy uznać za pewne uproszczenie. Tym bardziej, że szkoły powszechnie uznawane za silnie związane z tradycją mahajany rzadko kultywują nauki tantryczne.

[edytuj] Nauki o naturze rzeczywistości w buddyzmie tybetańskim

Buddyzm tybetański oprócz dogłębnych praktyk bezpośrednio prowadzących do doświadczania natury rzeczywistości i natury umysłu zawiera również wiele tradycji teorii na temat świata i umysłu. Nauki te, przeważnie pochodzenia indyjskiego, rozwinięto w Tybecie na przestrzeni ponad tysiąca lat, tworząc również nowe doktryny, np. poglądy Szentong i Gelug Prasangika. Ogólnie buddyzm tybetański wyróżnia następujące tradycje nauk o naturze rzeczywistości:

  1. Wajbaszika
  2. Sautrantika
  3. Czittamatra
  4. Madhjamika

Tradycje te można traktować jako kolejne etapy w stopniowych medytacjach na tzw. "pustość" (Siunjata) oraz odniesienie do nauk o naturze Buddy. Teorie te ponadto wspomagają takie praktyki jak Mahamudra, Dzogczen i Tantry Jogi Najwyższej. Poszczególne doktryny nie wykluczają siebie nawzajem, ale się uzupełniają. Tradycje Wajbaszika i Sautrantika odnoszą się do nauk Hinajany, a Czittamatra i Madhjamika do nauk Mahajany.

[edytuj] Osiem wielkich systemów praktyk Buddyzmu tybetańskiego

Zgodnie z uczonym Jamgonen Kongtrulem Wielkim (1813-1899)[1], który zebrał w pięciu wielkich zbiorach nauki tradycji Ningmy i Sarmy, wyróżnia się 8 wielkich systemów praktyk Tybetu, które stosuje się w zależności od poszczególnych szkół:

  1. praktyki tantr wewnętrznych starożytnej tradycji Ningma pochodzące z 5 linii przekazu Kama i linii Term
  2. unikalne praktyki nieistniejącej już oddzielnie tradycji Kadam przekazane od Dżoło Dzie Atiszii
  3. praktyki Lamdre "Ścieżki i Jej Owocu" przekazane od mahasiddhy Virupy
  4. praktyki przekazane w tradycji Kagju przez Marpę Tłumacza głównie od mahasiddhów Naropy i Maitripy
  5. praktyki Szangpa Kagju przekazane od mahasiddhini Nigumy
  6. praktyki linii Shije "Uspokojenia" (ang. Pacification) oraz linii Chöd "Odcięcia" (ang. Cutting), jako unikalnego odłamu linii Shije, przekazane od mahasiddhy Pha Dampa Sangye
  7. praktyki Jordruk, sześcio częściowej Wadżra Jogi, związanej z tantrą Kalaczakra pochodzące od mahasiddhy Kalaczakrapady
  8. praktyki "Podejścia i Zrealizowania Trzech Wadżr" (ang. the Approach and Accomplishment of the Three Vajras), które zawierają podejście sześciu częściowej Wadżra Jogi w nawiązaniu do zrealizowania Trzech Wadżr ciała, mowy i umysłu, pochodzące od mahasiddhy Orgyen Pala.

[edytuj] Trzech wielkich reformatorów Buddyzmu w Tybecie

Ze względu na wkład w rozwój Buddyzmu w Tybecie rozróżnia się trzech wielkich reformatorów Buddyzmu tybetańskiego: Sakja Panditę (1182-1251), Longczenpę (1308-1364) i Tsongkhapę (1357-1419). Mistrzów tych uznaje się tradycyjnie jako wielkich uczonych i czci niczym emanacje Mandziuśriego.

[edytuj] Buddyzm tybetański w Polsce

Buddyzm tybetański funkcjonuje w Polsce za sprawą zapraszanych nauczycieli od lat 70. ubiegłego stulecia. Pierwszym z nich był Lama Ole Nydahl, który założył Związek Buddyjski Karma Kagyu (obecnie Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu). Jego pierwszą siedzibą był ośrodek w Kucharach. W 1995 zawiązano Polską Unię Buddyjską pod patronatem Jego Świątobliwości Dalajlamy.[2] W Polsce działają grupy wyznaniowe związane ze szkołami Ningma, Kagju, Sakja oraz z religią Bon. Od 1996 r. we wsi Darnków na Dolnym Śląsku funkcjonuje świątynia i centrum odosobnień rozwijająca tradycję Ningma linii Khordong i Dziangter, gdzie corocznie odbywa się ceremonia ofiarowania lampek maślanych, podczas której 111 111 lampek płonie w intencji pokoju na świecie[3].

Przypisy

  1. ↑ "The Ri-me Philosophy of Jamgon Kongtrul the Great: A Study of the Buddhist Lineages of Tibet", Ringo Tulku, Shambhala, London, 2006
  2. ↑ [1], Buddyzm w Polsce, opracowanie dr Joanny Greli w j. angielskim
  3. ↑ Oficjalny serwis ośrodka buddyjskiego Khordong w Darnkowie, dostęp 2008-07-24

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Literatura

  • Lama Ole Nydahl, O naturze rzeczy. Współczesne wprowadzenie do buddyzmu, wydawnictwo JACEK SANTORSKI, 2008
  • Dalajlama Tenzin Giaco, Świat buddyzmu tybetańskiego, Wydawnictwo MUDRA, [2002]
  • John Powers, Introduction to Tibetian Buddhism, (tłum. polskie: Wprowadzenie do Buddyzmu Tybetańskiego, Wydawnictwo A, Kraków 1999
  • Marek Kalmus, Tybet. Legenda i rzeczywistość, Wydawnictwo Baran i Suszczyński, Warszawa 1999
  • Lati Rinpocze, Hopkins Jeffrey, Śmierć, stan pośredni i odrodzenie w buddyzmie tybetańskim, Wydawnictwo A 1999

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Buddyzm_tybeta%C5%84ski”