COCOM

COCOM - funkcjonujący w czasach zimnej wojny (od 1949) Komitet Koordynacyjny Wielostronnej Kontroli Eksportu (ang. Coordinating Committee for Multilateral Export Controls) - skupiał 17 państw zachodnich (USA, Japonię, Australię i kraje zachodnioeuropejskie), dysponentów najbardziej zaawansowanych technologii. Formalnie rozwiązany w 1995. Komitet ten miał za zadanie nie dopuścić do uzyskania przez którykolwiek z krajów tzw. bloku wschodniego ("demoludów") i za ich pośrednictwem Związkowi Radzieckiemu najnowocześniejszych towarów i technologii tzw. "podwójnego zastosowania", tzn. mogących obok normalnych zastosowań cywilnych posłużyć np. rozwojowi techniki wojskowej skierowanemu przeciw państwom zachodnim. System kontroli eksportu z krajów zachodnich wypracowany przez COCOM działał niezwykle skutecznie; mimo to większość blokowanych podzespołów elektronicznych dostępna była praktycznie bez ograniczeń u pośredników, ale za znacznie wyższą cenę. Ciekawym ograniczeniem był zakaz eksportu oscyloskopów o paśmie ponad 100 MHz, podczas gdy ich odpowiedniki produkowane były w Polsce. Przez całą II połowę lat 80. bez przeszkód trwał masowy import komputerów klasy PC i komponentów do nich, formalnie znajdujących się w spisach COCOM (importem podzespołów elektronicznych do Polski w latach '80 zajmowała się m.in. nomenklaturowa spółka Agrotechnika^[1]).

Sukcesem Jesieni Ludów było między innymi to, że wiele z ograniczeń COCOM wobec Polski i niektórych innych krajów Europy Wschodniej zostało wycofanych już w 1990, co dopiero umożliwiło m.in. rozwój Internetu w tej części świata, a pierwsza decyzja likwidująca wszelkie ograniczenia podjęta została na początku maja 1991 w odniesieniu do Węgier; wkrótce potem nastąpiły one w stosunku do pozostałych krajów.

31 marca 1994 państwa zrzeszone w ramach COCOM scedowały jego zadania i funkcje nowej organizacji powołowanej pod nazwą tzw. Porozumienia Wassenaar, które wg stanu z 2006 r. grupuje 39 państw m.in. Polskę i inne kraju dawnego bloku wschodniego.

1. ↑ Jadwiga Staniszkis, Postkomunizm. Próba opisu, Słowo/obraz terytoria, 2005, s. 193