Chęciny

	Chęciny
	Herb Chęcin
Województwo	świętokrzyskie
Powiat	kielecki
Gmina; - rodzaj	Chęciny; miejsko-wiejska
Prawa miejskie	przed 1325
Burmistrz	Robert Jaworski
Powierzchnia	14,12 km²
Położenie (punkt)	50° 48' 10 '' N; 20° 28' 02 '' E
Ludność (2006); • liczba; • gęstość	; 4252; 301,13 os./km²
Strefa numeracyjna; (do 2005)	41
Kod pocztowy	26-060
	Położenie na mapie Polski; ; Chęciny
TERC10; (TERYT)	3263404034
Miasta partnerskie	Gmina Rønde; Gmina Schöneck; Gmina Jaworow
	Urząd miejski3 pl. 2 Czerwca 4 26-060 Chęciny; tel. 41 315-10-06; faks 41 315-10-85; (e-mail)
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Brak wersji przejrzanej

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy miasta Chęciny. Zobacz też: wsie o tej nazwie.

Współrzędne: 50°48′10″N 20°28′02″E / 50.80278, 20.46722

Panorama miasta widzianego z murów zamku

Zamek w Chęcinach

Zespół klasztorny Klarysek

Chęciny – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, ok. 15 km od Kielc, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chęciny. Na terenie obszaru miejskiego Chęcin znajdują się również leżące na północy Zelejowa i Sitkówka.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego.

Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 4227 mieszkańców.

Pierwsza wzmianka o wsi Chęciny pochodzi z 1275 roku. Prawa miejskie zostały nadane w 1325 roku. Najważniejszym zabytkiem są ruiny zamku królewskiego z przełomu XIII i XIV wieku. Zamek pozostaje ruiną od XVIII wieku.

W pobliżu znajduje się Jaskinia Raj.

[edytuj] Gospodarka

Miasto jest ważnym ośrodkiem przemysłu materiałów budowlanych. W jego okolicach eksploatowany jest wapień, tzw. marmur chęciński. Rozwija się tu także przemysł spożywczy.

[edytuj] Komunikacja

Najbliższa stacja kolejowa znajduje się 7,5 km od miasta w miejscowości Wolica. Do Chęcin kursują autobusy komunikacji miejskiej z Kielc linii 31, a także busy prywatnych przewoźników. W Chęcinach krzyżują się drogi do Kielc, Małogoszcza i Morawicy. Na wschód od miasta biegnie obwodnica na S7.

[edytuj] Turystyka

Miasto położone jest między Pasmem Chęcińskim, a Pasmem Zelejowskim Gór Świętokrzyskich, co zachęca do uprawiania turystyki. Z Chęcin wytyczone są szlaki piesze prowadzące m.in. na Górę Zamkową i do jaskini Raj. W mieście funkcjonują schroniska młodzieżowe. Uzupełnieniem bazy noclegowej Chęcin są gospodarstwa agroturystyczne w pobliskim Korzecku oraz Starochęcinach i internat w Podzamczu Chęcińskim.

Chęciny są punktem początkowym czerwonego szlaku turystycznego prowadzącego do Kielc, niebieskiego szlaku turystycznego prowadzącego do Łagowa oraz żółtego szlaku turystycznego prowadzącego do Wiernej Rzeki.

[edytuj] Nazwa

Nazwa notowana od 1275, pierwotnie brzmiała prawdopodobnie Chęcin i oznaczała sam zamek albo samą wieś. Od XIV wieku przybrała formę liczby mnogiej, kiedy zaczęła oznaczać kilka obiektów (zamek, wieś, miasto). Nazwa Chęcin prawdopodobnie pochodzi od niezaświadczonej źródłowo nazwy osobowej *Chęta (Chęcin - własność Chęty) - którego etymologię można wiązać ze słowem chęć^[1]. Według innej etymologii nazwa powstała z pierwotnej Hanczyn(y) i nie ma nic współnego ze słowem chęć i rzekomą nazwą osobową *Chęta^[2].

[edytuj] Historia

Pierwsze wzmianki o Chęcinach pochodzą z 1275 r. Miasto otrzymało prawa miejskie w I połowie XIV w. W 1331 r. szykujący się do wojny z Krzyżakami Władysław Łokietek zwołał na zamku w Chęcinach zjazd ziem małopolskich i wielkopolskich. Na sejmie tym wielkorządcą w Wielkopolsce ogłoszono królewicza Kazimierza. W 1465 r. miasto zostało doszczętnie zniszczone przez pożar. W tym samym roku król Kazimierz Jagiellończyk na sejmie w Kaliszu ponowił przywilej miejski Chęcin. Pierwotny dokument lokacyjny spłonął. Miasto rządziło się na prawie niemieckim. Aby podźwignąć podupadłe Chęciny w 1487 r. król nadał mieszkańcom prawo do miejscowych kopalń. W 1494 r. przywileje powiększył Jan Olbracht urządzając prawa górnicze na sposób olkuskich. W 1507 r. Chęciny spaliły się ponownie. Prawa miejskie odnowił Chęcinom król Zygmunt I Stary. Miasto było ośrodkiem górnictwa i przemysłu sukienniczego. W Chęcinach wydobywano marmury, srebro, miedź i ołów. W II połowie XVI w. istniał tu zbór kalwiński.

W XVII w. miasto zostało zniszczone podczas rokoszu Zebrzydowskiego. Jeszcze więcej zniszczeń przyniosły wojny szwedzkie i najazd Jerzego II Rakoczego. Miasto zostało przez wojska Rakoczego splądrowane i spalone 1 kwietnia 1657 r. Przez kolejne 4 lata szerzyła się tu zaraza, która do reszty spustoszyła Chęciny. Lustracja z 1660 r. wykazała zaledwie 48 domów, z 341 znajdujących się tu przedtem. Aby podnieść miasto z upadku król Jan Kazimierz ustanowił w 1666 r. przywilej na pięć jarmarków.

W 1764 r. Chęciny przeznaczono na drugie miejsce sądów ziemskich radomskich, dla powiatów: radomskiego, opoczyńskiego i chęcińskiego. W 1795 r. miasto znalazło się w zaborze austriackim. W 1796 r. zlikwidowano powiat chęciński, a w jego miejsce utworzono powiat kielecki. W 1809 r. Chęciny znalazły się w Księstwie Warszawskim, a w 1815 r. w Królestwie Polskim. W odrodzonym w 1918 r. państwie polskim Chęciny były ośrodkiem przemysłu wapienniczego i drzewnego. W latach 1939-1945 znalazły się pod okupacją hitlerowską. Miały tu miejsce masowe egzekucje. Ludność Chęcin prowadziła działalność partyzancką.

[edytuj] Historia Żydów w Chęcinach

Wzmianka o pierwszych Żydach w Chęcinach pochodzi z 1564. Dopiero jednak w 1581 król Stefan Batory pozwolił im się osiedlać w tym mieście, co potwierdził w przywileju Zygmunt III Waza w 1597. W czasie potopu szwedzkiego prawie cała gmina żydowska została wymordowana przez niekarne oddziały Stefana Czarnieckiego. W połowie XVII kahał chęciński miał własnego rabina, kantora, mełameda, czynny był także żydowski szpital (od 1638). W XIX wieku gmina się rozrosła, zbudowano mykwę, 6 sztybłech, dwa chedery i dom starców. W 1939 ludność żydowska stanowiła 56% mieszkańców Chęcin (2825 osób). W czasie okupacji istniało tu getto dla 4 tysięcy osób.^[3] 1 września 1942 roku Niemcy dokonali deportacji Żydów z chęcińskiego getta do obozu zagłady w Treblince.

[edytuj] Zabytki

ruiny zamku z II połowy XIII w.,
późnogotycki kościół parafialny św. Bartłomieja,
dawny zespół klasztorny franciszkanów,
barokowy zespół klasztorny klarysek,
dawny kościół szpitalny,
mykwa przy ulicy Szkolnej,
dawna późnorenesansowa synagoga,
średniowieczny układ ulic i zabudowa z XVI-XIX w.,
cmentarz żydowski.

[edytuj] Ciekawostki

Chęciny są kolebką polskiego parlamentaryzmu. W dniu 26 maja 1331 roku, w święto Św. Trójcy, Władysław Łokietek zwołał wiec do Chęcin. Nie było to zwykłe colloquium generale. Jan Długosz określił ten wiec jako generalis omnium terrarum conventus, co można tłumaczyć jako walny zjazd wszystkich ziem Polski. Nie znamy podobnych określeń wzmiankowanych w źródłach w odniesieniu do innych ówczesnych wieców. Zatem ogólnopolski wiec odbyty w Chęcinach w dniach od 26 maja do 14 czerwca 1331 r. był wydarzeniem szczególnym, które uważane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza, za początek przyszłych sejmów Rzeczypospolitej.

[edytuj] Zobacz też

Morze Chęcińskie

[edytuj] Bibliografia

Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880

[edytuj] Przypisy

↑ Maria Malec, Słownik Etymologiczny nazw geograficznych Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, ISBN 83-01-13857-2, str 57
↑ Andrzej Bańkowski, Słownik Etymologiczny języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Tom 1 A-K, Warszawa 2002, ISBN 83-01-13016-4, str 129-130
↑ Krakowiak, Beata i inni. 2003. Góry Świętokrzyskie oraz Sandomierz. Bielsko-Biała: Pascal, ISBN 83-7304-163-X str. 47