Ewenkowie
Ewenkowie (dawna nazwa Tunguzi) - myśliwsko-zbierackie lud, z grupy grupy tunguskiej, zamieszkujący w południowo-środkowej Syberii (Rosja).
Spis treści |
Nazwa tunguz pochodzi od tatarskiego słowa „świnia”, oznaczającego też jedzącego wieprzowinę. Tatarzy wyznający islam nazywali tak plemiona innych religii. Sami Ewenkowie nazywają siebie Owen, Ewen, Ewenk.
Niegdyś dawna nazwa Ewenków - Tunguzi rozciągała się również na niektóre ludy tungusko–mandżurskiej grupy językowej, m.in.: Ewenów, Oroczonów, Nanajów, Oroków i Ugedejczyków.
Ewenkowie zamieszkują wielkie obszary południowej Syberii, zajmujące około 2 mln. km.², rozciągające się od Jeniseju po Morze Ochockie i Mandżurię. Tereny te należą obecnie do Rosji, Chin i Mongolii. Na dawnych swych ziemiach Ewenkowie generalnie stanowią mniejszość, (np. w Ewenkijskim Rejonie Municypalnym - 21%), dominują jednak liczebnie na obszarach pozamiejskich, gdzie nie ma osadników rosyjskich i chińskich.
Ewenkowie używają języka ewenkijskiego, należącego do grupy tunguskiej (północnej) języków tungusko-mandżurskiej. Język ten jest obecnie w Rosji dość szybko wypierany przez język rosyjski, zaś w Chinach przez chiński; zaledwie około połowy rosyjskich Ewenków zna rodzimą mowę.
Populacja Ewenków liczy ok. 67 - 70 tys. osób, z czego 35.527 mieszka w Federacji Rosyjskiej, spośród których najwięcej, bo 18.232 osoby zamieszkuje w Jakucji (wg spisu powszechnego z 2002 r.). Poza tym Ewenkowie żyją w Chinach (30.505 osób, wg spisu z 2000 r.) i Mongolii (1 - 2 tys.).
| jednostka polityczno-administracyjna | Liczba Ewenków 2002 |
|---|---|
| Jakucja | 18.232 |
| Kraj Krasnojarski | 4.632 |
| Ewenkijski Okręg Autonomiczny | 3.802 |
| Kraj Chabarowski | 4.533 |
| Obwód amurski | 1.501 |
| Obwód sachaliński | 243 |
| Buriacja | 2.334 |
| Obwód irkucki | 1.431 |
| Obwód czytyjski | 1.492 |
| Obwód tomski | 103 |
| Obwód tiumeński | 109 |
Niegdyś Ewenkowie byli wyznawcami szamanizmu i animizmu. Obecnie zamieszkujący w Rosji Ewenkowie są formalnie prawosławni, ale zachowali wiele elementów dawnych wierzeń. Chińscy i mongolscy Ewenkowie wyznają buddyzm oraz tradycyjne szamanistyczne wyznania.
Ewenkowie zamieszkiwali południową Syberię od czasów przedhistorycznych. Większość tych ziem została podbita w XVII wieku przez Rosję. Pozostałe tereny weszły w skład państwa chińskiego.
Część rosyjskich Ewenków w okresie ZSRR otrzymała ograniczoną autonomię - 10 grudnia 1930 r. utworzono Tunguski Okręg Narodowościowy (obecnie pod nazwą Ewenkijski Okręg Autonomiczny stanowiący podmiot Federacji Rosyjskiej). Teren ten zamieszkuje jednak zaledwie około 6% całej ewenkijskiej populacji (tj. tylko około 11% Ewenków rosyjskich)
Tradycyjnie Ewenkowie mieszkali w jurtach, przenosząc się z miejsca na miejsce. Zajmowali się hodowlą reniferów, myślistwem i rybołówstwem. Czcili niedźwiedzia, podobnie jak Chantowie. Po jego zabiciu płakali i przepraszali go.
Cechą charakterystyczną Ewenków jest powściągliwość w stosunku do żony. Żaden Tunguz nigdy nie prowadzi ze swoją małżonką rozmowy: mówi tylko do niej to, co koniecznie wypada w sprawach domowego gospodarstwa. Każde wywnętrzanie się przed żoną, przyjacielskie rozmowy, uważane są za ujmę mężowskiej godności, która stanowi najwyższy szczebel rodzinnej władzy. Mężczyźni jednak nigdy nie krytykują i nie obrzucają obelgami swoich żon.
Do niedawna wśród Ewenków panował zwyczaj wyrywania sobie od najmłodszych lat włosów z głowy w celu całkowitego pozbawienia się zarostu.
