Jan Marian Czerwiński

Jan Maria Czerwiński
Urodzony	11 lipca 1878 Janów Podlaski, Imperium Rosyjskie
Zmarł	29 września 1962 Lublin, Polska

Jan Marian Czerwiński (ur. 11 lipca 1878 w Janowie Podlaskim, zm. 29 września 1962 w Lublinie) – inżynier technolog, senator RP, dyrektor wielu kluczowych fabryk II RP, działacz społeczny. Odznaczony dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1938, 1949).

Spis treści 1 Lata szkolne 2 Od ukończenia studiów do odzyskania niepodległości 3 II RP 3.1 Praca zawodowa 3.2 Służba publiczna 4 II wojna światowa 5 PRL 6 Przypisy 7 Bibliografia

[edytuj] Lata szkolne

Syn Piotra Tadeusza (1844–1902) inżyniera budowlanego (m.in. w Siedlcach i uczestnika powstania styczniowego oraz Marii Vernier (1842–1912) córki francuskiego ogrodnika-botanika Czartoryskich pracującego w Puławach^[1].

Po ukończeniu liceum filologicznego w Siedlcach w 1897 r., gdzie od pierwszej klasy zaprzyjaźnił się z Antonim Ponikowskim^[2] przez rok studiował na Wydziale Matematycznym uniwersytetu w Petersburgu. W 1998 r. przeniósł się na Wydział Mechaniczny otworzonego Warszawskiego Instytutu Politechnicznego im. cara Mikołaja II. Tam też 8 kwietnia 1904 r. uzyskał dyplom inżyniera technologa. W czasie studiów razem z Ponikowskim należał do tajnego "Zjednoczenia" studentów. Odbywał też praktyki studenckie w Akcyjnym Towarzystwie Zakładów Kotlarskich i Mechanicznych W. Fitznera i K. Gempera w Sielcach (pod Sosnowcem) w 1900 r. oraz na Kolei Zabajkalskiej w 1901 r.

[edytuj] Od ukończenia studiów do odzyskania niepodległości

W 1905 r. Jan Czerwiński znalazł się na miesiąc w więzieniu carskim za współorganizowanie strajków szkolnych. Zaraz po tym przeniósł się do Ostrowca Świętokrzyskiego, gdzie znalazł zatrudnienie w tamtejszych Zakładach Hutniczych jako inżynier konstruktor (1905–1907). Tam też rozpoczął swoją działalność społeczną, organizując dla pracowników zakładów i mieszkańców świetlicę, i prowadził wykłady dokształcające.

W 1907 r. Jan Czerwiński przeprowadził się do Warszawy, gdzie zaczął pracę w Biurze Technicznym i Urządzeń Elektrycznych Jerzego Hosera (do 1910) a następnie do 1914 r. kierował Oddziałem Instalacyjnym w Towarzystwie Elektryczności w Warszawie Spółka Akcyjna. Oddział kierowany prze Jana Czerwińskiego prowadził elektryfikację Warszawy. Od 1908 r. był członkiem Stowarzyszenia Techników, redagował dwutygodniki Mechanik, cztery wydania Polskiego kalendarza technicznego. W czasie swojego pobytu w Warszawie kontynuował organizowanie wykładów i odczytów dla robotników.

Od 1 lipca 1914 r. Jan Czerwiński objął stanowisko dyrektora technicznego w fabryce maszyn i urządzeń wiertniczych w Jekaterynodarze należącej do Russian Cuban Industrian produkującej także po wybuchu wojny amunicję dla wojska. Rewolucja 1917 r. miała w obwodzie Krasnojarskim bardzo gwałtowny przebieg. Dyrektor zakładów N. Rokkel, w których pracował Jan Czerwiński został zamordowany w marcu 1918 r. Jan Czerwiński pozostał na swoim stanowisku prawdopodobnie ze względu na swoje podejście do robotników.

[edytuj] II RP

W styczniu 1919 r. Jan Czerwiński wraz z rodziną powrócił do Polski. Po skontaktowaniu się z dyrektorami "Cuban Oil" został zaangażowany na stanowisku dyrektora fabryki maszyn wiertniczych Galicyjsko-Karpackiego Towarzystwa Naftowego w Glinniku Mariampolskim. Pracował tam do 1925 r. Od stycznia 1926 r. Jan Czerwiński objął stanowisko dyrektora naczelnego Podlaskiej Wytwórni Samolotów w Białej Podlaskiej. Stanowisko objął po Witoldzie Rumbowiczu. Jan Czerwiński był dyrektorem PWS do 1932 r. W okresie tym w wytwórni wyprodukowano około 150 samolotów rozpoznawczych Potez 25, 50 myśliwskich Avia BH-33, 80 myśliwskich PWS-10, 72 szkolnych BM-4h oraz wiele prototypów. W latach wielkiego kryzysu 1932–1933 Podlaska Wytwórnia Samolotów popadła w trudności finansowe i jej akcje zostały wykupione przez Skarb Państwa.

W 1933 r. w szczycie kryzysu Jan Czerwiński pozostawał przez ponad rok bez pracy. Rodzina utrzymywała się z diety senackiej. W tym samym roku w poszukiwaniu pracy przeniósł się do Lublina, gdzie po zakończeniu kadencji senatu w 1935 r. rozpoczął prace nad elektryfikacją Lubelszczyzny. Gdy w 1936 r. w Lublinie powstał Lubelski Międzykomunalny Związek Elektryfikacyjny – LUBZEL – Jan Czerwiński został jego dyrektorem. Pod jego kierownictwem zelektryfikowano 36 miejscowości i osiedli i przeprowadzono ponad 320 km linii energetycznych.

W 1930 r. Jan Czerwiński startował w wyborach do Senatu RP III kadencji. Został wybrany z listy nr 1, woj. lubelskie z listy BBWR. W Senacie kierował grupą komisji gospodarczych. W kolejnej kadencji Senatu pełnił funkcję zastępcy senatora w województwie lubelskim.

[edytuj] II wojna światowa

Po wkroczeniu Niemców do Lublina we wrześniu 1939 roku Jan Czerwiński został odwołany ze stanowiska dyrektora LUBZEL-u, jednak pozostał w firmie i dalej prowadził prace elektryfikacyjne. W LUBZEL-u pracował do końca okupacji niemieckiej.

Przez całą II wojnę światową Jan Czerwiński z rodziną mieszkał na ul. Czeskiej w dzielnicy Dziesiąta. W jego mieszkaniu znajdował się punkt kontaktowy AK. Starsze dzieci córka Krystyna Maria^[3] oraz syn Tadeusz^[4] zginęli w powstaniu warszawskim.

Młodsze dzieci Magdalena (po mężu Krawczyk) oraz Wojciech ^[5] działały w "Szarych Szeregach".

[edytuj] PRL

Po wkroczeniu Sowietów do Lublina w 1944 roku Jan Czerwiński powrócił na stanowisko dyrektora w LUBZEL-u. Główny nacisk kładąc na elektryfikację wsi. Po utworzeniu Zjednoczenia Energetycznego Okręgu Lubelskiego^[6] pełnił dalej funkcję dyrektora naczelnego, aż do stycznia 1950 r. Wkrótce został usunięty z energetyki jako człowiek niepewny ideowo oraz ze względu na swoją przeszłość przedwojenną oraz kontakty z Armią Krajową.

Po odejściu z Zakładu Energetycznego przez resztę życia pracował w Wojewódzkim Zjednoczeniu Przedsiębiorstw Państwowych Przemysłu Terenowego, pełnił funkcję starszego inż. w pracowni dokumentacji technicznej, opracowując założenia i projekty budowy i rozbudowy obiektów przemysłowych w województwie lubelskim.

Pracował prawie do samej śmierci w dniu 29 września 1962 roku. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie.

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Piotr Vernier miał duży wkład między innymi w projektowaniu i zakładaniu Ogrodu Saskiego w Lublinie
2. ↑ Późniejszym premierem rządu fachowców w latach 1921–1922 i mężem siostry żony Jana Czerwińskiego Marii Urszuli Opolskiej Karoliny.
3. ↑ Magister biologii ur. 1914 r., żołnierz – sanitariuszka AK zginęła 8 sierpnia 1944.
4. ↑ Student elektryk Politechniki Lwowskiej oraz konspiracyjnej Politechniki Warszawskiej, ur. 1921 r., żołnierz AK 2 kompani batalionu "Kiliński", poległ w ataku na budynek PAST-y 6 sierpnia 1944
5. ↑ Od 1942 roku harcerz Szarych Szeregów i Oddziału AK "Szaruga" (podchorąży) we wrześniu 1944 r. aresztowany w mieszkaniu rodziców przy ul. Czeskiej 6, gdzie w dniach 9-17 września 1944 r NKWD założyło 'kocił', w którym zatrzymano łącznie 36 osób. 14 mężczyzn wywieziono do Rosji. W zasadzce został także ujęty Adam Ponikowski syn Antoniego Ponikowskiego i razem z Wojciechem wywiezieni do łagru Borowicze, skąd powrócił w marcu 1946 roku.
6. ↑ Zastąpiło ono LUBZEL.

[edytuj] Bibliografia

• Słownik biograficzny techników polskich tom 4/5. Warszawa 1994.
• Małgorzata Smogorzewska. Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939: słownik biograficzny T.1. Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1998.
• Wojciech Czerwiński – wspomnienia o ojcu.