Jan Olszewski

Prezes Rady Ministrów
Jan Ferdynand Olszewski
ur. 20 sierpnia 1930 w Warszawie
Partia polityczna	Porozumienie Centrum
Wykształcenie	wyższe
Poprzednik	Jan Krzysztof Bielecki
Okres urzędowania	od 23 grudnia 1991 do 5 czerwca 1992
Następca	Waldemar Pawlak
Zobacz rząd tego premiera

Jan Ferdynand Olszewski (ur. 20 sierpnia 1930 w Warszawie) – polski polityk, adwokat, publicysta, obrońca w procesach politycznych w okresie PRL, poseł na Sejm I, III i IV kadencji, premier Polski w latach 1991-1992, twórca i przewodniczący Ruchu dla Rzeczypospolitej oraz Ruchu Odbudowy Polski, były członek Trybunału Stanu, doradca prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego do spraw politycznych.

Spis treści 1 Życiorys 1.1 Rodzina i wykształcenie 1.2 Działalność w latach 1953-1980 1.2.1 Obrońca w procesach politycznych 1.2.2 Listy intelektualistów do Sejmu 1.2.3 PPN i KOR 1.3 Działalność w latach 80. 1.3.1 "Solidarność" 1.3.2 Stan wojenny 1.4 Droga do przełomu 1.5 Działalność w III Rzeczypospolitej 2 Ciekawostki 3 Przypisy 4 Źródła 5 Linki zewnętrzne

[edytuj] Życiorys

Urodził się w rodzinie kolejarzy, politycznie związanej z tradycjami polskiego niepodległościowego ruchu robotniczego. Matka była stryjeczną siostrą Stefana Okrzei, straconego przez Rosjan w 1905, jednego z założycieli Organizacji Bojowej PPS. W czasie okupacji hitlerowskiej od 1943 był członkiem konspiracyjnego harcerstwa - Szarych Szeregów. W latach 1946-1947 uczestniczył w akcji wyborczej na rzecz PSL Stanisława Mikołajczyka. W 1949 ukończył warszawskie Liceum Ogólnokształcące im. płk. Leopolda Lisa-Kuli.

W 1953 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim.

Jego żoną jest Marta Olszewska, opozycyjna dziennikarka.

Po studiach pracował w Ministerstwie Sprawiedliwości (do 1954), później w Zakładzie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk (do 1956).

W latach 1956-1957 był członkiem zespołu redakcyjnego tygodnika "Po prostu". Napisał z Walerym Namiotkiewiczem i Jerzym Ambroziewiczem głośny tekst Na spotkanie ludziom z AK, zamieszczony w tym czasopiśmie 11 marca 1956, w którym autorzy wzywali do rehabilitacji żołnierzy Armii Krajowej. W swoich artykułach wskazywał nadużycia w sądownictwie i wymiarze sprawiedliwości, opisywał symbiozę aparatu partyjnego ze środowiskiem przestępczym na prowincji. Od 1957 miał utrzymywany przez dwa lata zakaz publikowania jako dziennikarz.

w latach 1956-1962 należał do Klubu Krzywego Koła, od 1958 do 1961 wchodził w skład zarządu KKK. Po rozwiązaniu tej organizacji uczestniczył w spotkaniach u Jana Józefa Lipskiego.

[edytuj] Obrońca w procesach politycznych

W latach 60. był obrońcą w procesach politycznych m.in. Melchiora Wańkowicza (1964), Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego (1965), Janusza Szpotańskiego (1968), Adama Michnika i Jana Nepomucena Millera.

W latach 1968-1970, w związku z obroną studentów aresztowanych w czasie manifestacji marcowych w Warszawie, został zawieszony w prawie wykonywania zawodu. Po tym okresie powrócił do pracy jako adwokat. W 1970 brał udział jako obrońca w procesie działaczy niepodległościowej organizacji Ruch.

[edytuj] Listy intelektualistów do Sejmu

W grudniu 1975 był inicjatorem, autorem (wraz z Jackiem Kuroniem i Jakubem Karpińskim) oraz sygnatariuszem Listu 59 do Sejmu zawierającego protest przeciwko projektowanym zmianom w Konstytucji PRL oraz deklarację celów opozycji. W styczniu 1976 napisał też z Wojciechem Ziembińskim List 14 do Sejmu przeciwko wprowadzeniu do konstytucji zapisu o nienaruszalności sojuszu z ZSRR. Podpisał oświadczenie 14 intelektualistów z czerwca 1976, solidaryzujące się z protestami robotniczymi.

[edytuj] PPN i KOR

W 1976 był jednym z założycieli Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. W okresie swojej działalności w PPN latach 1976-1980 ogłosił ponad pięćdziesiąt publikacji programowych. W 1977 napisał, wydany przez tę organizację i następnie wznawiany w ramach drugiego obiegu wydawniczego, poradnik Obywatel a Służba Bezpieczeństwa, który stał się instrukcją dla opozycjonistów, ściganych przez SB w okresie stanu wojennego. Należał do ścisłego, czteroosobowego kierownictwa PPN wraz ze Zdzisławem Najderem, Andrzejem Kijowskim i Janem Józefem Szczepańskim.

W 1976 uczestniczył w zakładaniu Komitetu Obrony Robotników. Był współautorem jego Apelu do społeczeństwa i władz PRL z 23 września 1976. Celowo nie został umieszczony na liście członków KOR, co ułatwiło mu udzielanie pomocy prawnej robotnikom represjonowanym i sądzonym po wydarzeniach czerwcowych. W czerwcu 1977 uczestniczył z ramienia KOR-u w ustalaniu rzeczywistych okoliczności zabójstwa Stanisława Pyjasa. Podpisał Deklarację Ruchu Demokratycznego z 18 września 1977, będącą dokumentem programowym środowiska KOR. Współpracował również z ROPCiO.

[edytuj] "Solidarność"

We wrześniu 1980 włączył się w organizowanie niezależnego związku zawodowego w Warszawie. Na spotkaniu przedstawicieli niezależnych związków w Gdańsku 17 września 1980 wystąpił, obok Karola Modzelewskiego, z koncepcją, by wszystkie nowo powstałe związki zjednoczyły się w jedną strukturę ogólnopolską, co zostało zaakceptowane. Był doradcą Krajowej Komisji Porozumiewawczej (od października 1981 Komisji Krajowej) NSZZ "Solidarność" i współautorem pierwszego statutu "Solidarności". Prowadził następnie wraz z Wiesławem Chrzanowskim postępowanie rejestracyjne "Solidarności" przed sądem w Warszawie, później także postępowanie rejestracyjne NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność". W grudniu 1980 współtworzył Komitet Obrony Więzionych za Przekonania, powołany przez KKP. Od stycznia 1981 wchodził w skład rady programowo-konsultacyjnej Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy KKP.

[edytuj] Stan wojenny

Po wprowadzeniu stanu wojennego z ramienia sekretarza Episkopatu Polski abp. Bronisława Dąbrowskiego prowadził liczne pertraktacje z władzami w sprawie zwolnienia z więzień i obozów internowania osób chorych. Zaangażował się też jako obrońca w wielu procesach przeciwko organizatorom strajków i podziemnym wydawcom. Bronił m.in. Lecha Wałęsę, Zbigniewa Romaszewskiego, Zbigniewa Bujaka. Wiosną 1983 był inicjatorem wspólnego oświadczenia podziemnego NSZZ "Solidarność", związków branżowych i autonomicznych, zawierającego protest przeciwko delegalizacji wszystkich związków zawodowych w Polsce. Został wówczas zatrzymany na 48 godzin, po czym - prosto z aresztu - pojawił się na sali sądowej jako obrońca w procesie podziemnego Międzyzakładowego Robotniczego Komitetu "Solidarności".

Z upoważnienia prymasa Glempa w 1984 i 1985 wystąpił jako oskarżyciel posiłkowy w procesie zabójców ks. Jerzego Popiełuszki. Był też pełnomocnikiem rodziny księdza. W mowie oskarżycielskiej, transmitowanej wówczas przez radio, przedstawił swoją wersję wydarzeń: twierdził, że morderstwo miało być polityczną prowokacją, której celem było rozpętanie w kraju zamieszek.

Był jednym z sygnatariuszy oświadczenia z 31 maja 1987, wydanego przez grono osób zaproszonych przez Lecha Wałęsę, zawierającego podstawowe cele opozycji. W maju 1988 z ramienia Episkopatu był mediatorem (wraz z Haliną Bortnowską i Andrzejem Stelmachowskim) podczas strajku w Hucie im. Lenina. W grudniu 1988 współtworzył Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ "Solidarność". Podejmował działania celem wyjaśnienia okoliczności zabójstw dokonanych w 1989 na księżach Stefanie Niedzielaku, Stanisławie Suchowolcu i Sylwestrze Zychu.

Był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu (jako ekspert strony solidarnościowej w podzespole ds. reformy prawa i sądów). Nie kandydował do Sejmu kontraktowego. W latach 1989-1991 pełnił funkcje zastępcy przewodniczącego Trybunału Stanu.

Od 1990 należał do Porozumienia Centrum. Jesienią 1990 uczestniczył w przygotowaniu programu wyborczego Lecha Wałęsy i był jego mężem zaufania w Państwowej Komisji Wyborczej w wyborach prezydenckich. Został następnie członkiem Komitetu Doradczego przy Lechu Wałęsie (1991).

W wyborach parlamentarnych w 1991 uzyskał mandat posła na Sejm I kadencji z listy Porozumienia Obywatelskiego Centrum. Zasiadał w Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, a także w komisjach sejmowych: nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw konstytucyjnych, Komisji Sprawiedliwości oraz Administracji i Spraw Wewnętrznych. Ponadto brał udział w pracach podkomisji podstaw ustroju politycznego i społeczno-gospodarczego oraz podkomisji organów władzy ustawodawczej, wykonawczej i samorządu terytorialnego.

W latach 1991-1992 przez około pół roku pełnił funkcję prezesa Rady Ministrów. Po wystąpieniu z Porozumienia Centrum w 1992 był założycielem Ruchu dla Rzeczypospolitej (RdR), w którym objął funkcję przewodniczącego (a po rozłamie był honorowym przewodniczącym RdR Stanisława Węgłowskiego). Razem z m.in. Partią Wolności Kornela Morawieckiego i Akcją Polską Antoniego Macierewicza zawiązał przed wyborami parlamentarnymi w 1993 Koalicję dla Rzeczypospolitej, która nie przekroczyła progu wyborczego (2.7%). W 1995 zajął 4. miejsce w wyborach prezydenckich, uzyskując 6,86% poparcia (1 225 453 głosów).

Po uzyskaniu tego dobrego wyniku założył nową partię pod nazwą Ruch Odbudowy Polski (ROP), która w 1996 w sondażach uzyskiwała kilkanaście procent poparcia. Pozycja nowego ugrupowania zaczęła słabnąć w związku z powstaniem Akcji Wyborczej Solidarność. W wyborach w 1997 ROP odniósł porażkę, uzyskując zaledwie 5,56% głosów i otrzymując sześć mandatów poselskich w Sejmie III kadencji, z których jeden przypadł Janowi Olszewskiemu. Był on członkiem Komisji Spraw Zagranicznych oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

Ponownie kandydował na urząd prezydenta w wyborach w 2000. Wycofał się jednak przed dniem głosowania, udzielając poparcia Marianowi Krzaklewskiemu. Wcześniej w sierpniu tego roku został ranny w wypadku samochodowym, w którym zginął członek władz ROP Waldemar Grudziński. W wyborach parlamentarnych w 2001 po raz trzeci został posłem z okręgu warszawskiego z listy Ligi Polskich Rodzin (zdobywając 13 255 głosów). Ponownie brał udział w pracach Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. W 2002 wystąpił z klubu LPR.

Wraz z Antonim Macierewiczem i Gabrielem Janowskim przed wyborami parlamentarnymi w 2005 stworzył federacyjną partię pod nazwą Ruch Patriotyczny, która w wyborach do Sejmu uzyskała 1,05% głosów. Sam Jan Olszewski w tych wyborach bez powodzenia ubiegał się o mandat senatora w okręgu warszawskim, uzyskując około 123 tys. głosów (16,22%) i zajmując 6. miejsce.

W latach 2005-2006 ponownie był zastępcą przewodniczącego Trybunału Stanu.

10 kwietnia 2006 został doradcą prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego do spraw politycznych.

9 listopada 2007 został szefem komisji weryfikacyjnej WSI, zastępując na tym stanowisku Antoniego Macierewicza.

[edytuj] Ciekawostki

• Ludwik Hass w pracy Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821-1999. Słownik biograficzny (Warszawa 1999, s. 352) pisze o działalności wolnomularskiej Jana Olszewskiego: Do wolnomularstwa został przyjęty 1 V 1962 w loży "Kopernik" (loża niezależna, od 27 XII 1991 Wielka Loża Narodowa Polski) w Warszawie, tu 24 X 1964 nadano mu stopień mistrza; 1971-1973 piastował w niej godność II dozorcy, 1975-1981 i 1986-1991 - mówcy. W 1991 został wybrany wielkim przysposobicielem Wielkiej Loży Narodowej Polski. Później wycofał się ("uśpił się"). Sam Jan Olszewski w wywiadzie-rzece Prosto w oczy twierdzi, że reaktywowana loża "Kopernik" służyła jedynie jako kamuflaż dla kontynuowania pewnych wątków działalności Klubu Krzywego Koła w konspiracji. "Dopóki zresztą działał Klub, w zasadzie formą zebrania loży - to było wznowienie loży "Kopernik" - posługiwać się nie było potrzeby.(...) Została przyjęta zasada, która nie miała nic wspólnego z prawidłowością obrzędów masońskich, ale dla naszych celów była bardzo wygodna, że w toku jednego posiedzenia uczestnicy otrzymywali od razu awans dwu- lub trzystopniowy: ucznia, czeladnika i mistrza. Sporządzało się po prostu odpowiednie protokóły. Natomiast, żeby ona jeszcze na zewnątrz była wiarygodna, wymagała udziału kogoś, kto będzie w najlepszej wierze stwarzał sytuację osłony.(...) W związku z tym Wolski wciągnął w to i uczynił sekretarzem Tadeusza Gliwica, przedwojennego członka masonerii. (...) Korzystaliśmy z formuły takich spotkań jeszcze w latach siedemdziesiątych. Potem już nikt nie miał do tego głowy - po akcji konstytucyjnej, kiedy powstał KOR, później Ruch Obrony Praw Człowieka.(...) Działalność loży na ten czas zamarła, po czym była próba powrotu do tej formuły w okresie stanu wojennego, kiedy nie było wiadomo jak to będzie się toczyło dalej. Odbyliśmy wtedy parę spotkań, na których zastanawiano się jak tę lożę wykorzystać. Potem bardzo szybko się okazało, że ta powszechna, solidarnościowa konspiracja przybiera formy tak szerokie i w istocie rzeczy stopień ścigania jest tu ograniczony. Trudno mi to dokładnie określić w czasie, ale gdzieś już pod koniec tego okresu zostało to definitywnie zarzucone"^[1].

• W telewizyjnym programie satyrycznym Polskie Zoo Marcina Wolskiego Jan Olszewski został przedstawiony jako miś koala. Jest również jednym z bohaterów powieści Wolskiego pt. Alterland (wyd. 2003).

Przypisy

[edytuj] Źródła

• Przerwana premiera. Z Janem Olszewskim rozmawiają Radosław Januszewski, Jerzy Kłosiński, Jan Strękowski; Wyd. nakładem "Tygodnika Solidarność", Warszawa 1992, 119 s.
• Jacek Kurski, Piotr Semka - Lewy czerwcowy. Mówią: Kaczyński, Macierewicz, Parys, Glapiński, Kostrzewa-Zorbas, Wyd. Editions Spotkania, Warszawa 1993, 256 s. ISBN 83-85195-88-2
• Wygrać prezydenta. Rozmowy Wojciecha Reszczyńskiego z kandydatami na Urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (wybory'95), Wydawnictwo von Borowiecki, Warszawa 1995, s. 145-162. ISBN 83-904286-0-1
• Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956-89 (red. nacz. Jan Skórzyński), tom 1, Wyd. Ośrodek Karta, Warszawa 2000, s. 274-276 (Bogusław Kopka). ISBN 83-88288-65-2
• Strona sejmowa posła IV kadencji

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Jan Olszewski – strona prywatna