Jan Strzelecki
Jan Strzelecki (ur. 4 lipca 1919, zm. 11 lipca 1988) – polski socjolog, socjalista, eseista i taternik.
W 1937 r. ukończył Gimnazjum im. Ziemi Mazowieckiej, a nastepnie studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Przed wojną rozpoczął działalność publicystyczną w czasopiśmie "Orka na Ugorze". Po wrześniu 1939 r. wraz ze środowiskiem pisma uczestniczył w organizowaniu Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN). Organizacja została rozbita przez Gestapo w zimie 1940 r. Został wówczas współorganizatorem socjalistycznej grupy "Płomienie oraz redaktorem pism "Płomienie" i miesięcznika "Młodzież Socjalistyczna" wydawanego przez PPS-WRN.
Uczestniczył w powstaniu warszawskim, walczył na Żoliborzu. (st. strzelec Władek pluton 230, w Zgrupowaniu "Żniwiarz""). Dwukrotnie ranny podczas walk i odznaczony Krzyżem Walecznych.
Po 1945 r. redaktor pisma ZNMS "Płomienie", autor głośnego manifestu O socjalizmie humanistycznym, który wywołał w 1946 na łamach prasy dyskusję z udziałem m.in. Adama Schaffa, Juliana Hochfelda i Stanisława Ossowskiego, zakończoną wraz z utrwaleniem się stalinizmu w 1948.
Po wojnie przewodniczący Komitetu Wykonawczego Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej (ZNMS). Od 4 grudnia 1946 r. października 1948 r. członek Rady Naczelnej PPS, skąd został usunięty wraz z Maciejem Weberem z ZNMS.
Należał do PZPR (od grudnia 1948 r.), a jednocześnie działał w opozycji demokratycznej, w 1979 roku usunięto go z partii. Był członkiem Klubu Krzywego Koła i Towarzystwa Kursów Naukowych, uczestniczył w pracach konwersatorium Doświadczenie i Przyszłość. Był doradcą "Solidarności" i członkiem zespołu badawczego Alaina Touraine'a. Internowany w 1981 roku. W stanie wojennym organizował podziemną Wszechnicę Oświatową Regionu Mazowsze NSZZ "Solidarnośc".
W 1949 r. ukończył socjologię, doktoryzował się w 1964, a habilitację uzyskał w 1987 r. Pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie.
Autor publikacji:
- Niepokoje amerykańskie, Państwowy Instytyt Wydawniczy, Warszawa 1962, (ponownie IFiS PAN, Warszawa 2004);
- Kontynuacje. Wybór artykułów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969;
- Próby świadectwa, Czytelnik, Warszawa 1971, interpretujących doświadczenie młodzieży dorastającej w czasie II wojny światowej,
- Reminiscencje sentymentalne (Wprowadzenie do Poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wydanych w 1977 roku w PIW);
- Kontynuacje (II), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974,
- (współautor z Alain Tourainem, Solidarite. Analyse d`un mouvement social Pologne 1988-81, Paris 1982 (wydana pt. Solidarnośc. Analiza ruchu społecznego 1980-1981, konspiracyjne Wydawnictwo "Europa", Warszawa 1989);
- Kontynuacje (III), Wydawnictwo "Wola", Warszawa 1988 (wydanie konspiracyjne);
Po Jego śmierci wydano:
- Ślady tożsamości, Czytelnik, Warszawa 1989
- Socjalizmu model liryczny. Założenia o rzeczywistości i mowie publicznej 1975-1979, Czytelnik, Warszawa 1989
Zmarł tragicznie – w nocy z 29 na 30 czerwca 1988 roku został ciężko pobity na warszawskiej ulicy. Nieprzytomnego z ciężkimi obrażeniami głowy znaleziono nad brzegiem Wisły nieopodal mostu Śląsko-Dąbrowskiego u wylotu ulicy Karowej. W pobliżu stał jego samochód, wewnątrz którego znaleziono martwego psa z połamanymi nogami, o czym poinformowała prasa w krótkiej wzmiance. Pies nie był własnością Strzeleckiego, co ustaliła w śledztwie milicja. Jan Strzelecki nie odzyskał przytomności, zmarł kilkanaście dni później. W procesie sądowym skazano dwóch mężczyzn, na których ciążyły też inne przestępstwa. Sprawa zabitego psa ani razu nie pojawiła się w procesie[1].
Jan Strzelecki był narciarzem i taternikiem. Aby uczcić jego pamięć od roku 1989 corocznie organizowany jest Memoriał Strzeleckiego - najstarsze w Polsce zawody w skialpiniżmie.
31 sierpnia 2006 pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Przypisy
- ↑ Na podstawie relacji osoby, która jako jedna z ostatnich widziała żywego Strzeleckiego w dniu 29 czerwca ok. godz. 23:00 na ulicy Chocimskiej w Warszawie
