Orson Welles

Skocz do: nawigacji, szukaj
George Orson Welles
Orson Welles, fotografia Carla Van Vechtena z 1937
Data i miejsce urodzenia 6 maja 1915
Kenosha
Data i miejsce śmierci 10 października 1985
Los Angeles
Nagrody
Oscar
1942: Obywatel Kane (najlepszy scenariusz oryginalny}
1971: Oscar za całokształt twórczosci
Grammy
1977: Great American Documents
1979: Obywatel Kane
1982: Donovan's Brain
Nagroda na MFF w Cannes
1966: za wkład w kinematografię światową
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Profil w bazie IMDb
Profil w bazie Filmweb.pl

George Orson Welles (ur. 6 maja 1915 w Kenosha, Wisconsin, zm. 10 października 1985 w Hollywood) – amerykański reżyser, producent, scenarzysta i aktor filmowy.

Spis treści

[edytuj] Życiorys

Uczył się w latach 1925-1926 w szkołach w Madison i Woodstock, gdzie Tood School założył zespół teatralny, występując jako aktor i inscenizator. W 1930 porzucił szkołę i podjął indywidualne studia u rosyjskiego malarza Borisa Anisfielda, następnie w Chicago Art Institute.

W 1931 wyjechał do Irlandii. Od października 1931 do stycznia 1932 występował w dublińskim Gate Theatre.

Po powrocie do Nowego Jorku zajmował się własnymi próbami dramatycznymi, odbył teatralne tournée po USA jako aktor. W 1934 wydał w nakładzie 90 tys. ilustrowany przez siebie zbiór dramatów Szekspira oraz zorganizował festiwal teatralny w Woodstock.

W końcu roku debiutował na scenach Broadwayu. W 1935 zaczął reżyserować w Theatre Group w Phoenix i nagrywać audycje radiowe dla NBC. W 1937 roku wraz z Johnem Housemanem otworzył w Nowym Jorku słynny Mercury Theatre. Pierwszym spektaklem był Szekspirowski "Juliusz Cezar", poprzedzający serię znakomitych przedstawień, w których Welles grał również główne role.

Wraz z tym zespołem realizował od połowy 1938 cykl słuchowisk radiowych dla CBS, adaptując znane utwory literackie, m.in., "Wojnę światów" Herberta Georga Wellsa, która wśród słuchaczy została odebrana jako rzeczywisty reportaż inwazji Marsjan na Ziemię i wzbudziła w New Jersey panikę.

Wiosną 1939 roku, po zapewnieniu sobie warunków korzystnej współpracy z wytwórnią RKO, przystąpił do realizacji dwóch projektów – "Jądra ciemności" J. Conrada i "The Smiler with the Knife" N. Blake'a. Zdjęcia nie doszły do skutku.

Najsłynniejsze jego dzieło to "Obywatel Kane", w którym zagrał także rolę tytułową. Film ten zapewnił mu nieśmiertelność na kartach historii kina. Po zrealizowanym w 1941 roku filmie "Wspaniałość Ambersonów", kilka projektów zostało przerwanych w trakcie realizacji. Film "Journey into Fear" ukończył Norman Foster, a RKO zrezygnowała z usług reżysera.

W 1947 roku Welles nakręcił "Damę z Szanghaju" z Ritą Hayworth. Jesienią 1947 wyjechał do Europy, pracował we Włoszech i Anglii.

Na swoim koncie ma również ekranizacje dzieł literatury klasycznej (Williama Szekspira: "Makbet", "Otello" i Franza Kafki: "Proces")

W ostatnich 20 latach życia był aktywny jedynie jako aktor, głównie w charakterystycznych epizodach.

Wziął udział w nagraniu klimatycznej narracji do dwóch utworów amerykańskiego zespołu Manowar w roku 1982 - "Dark Avenger" oraz "Defender", jak również słynnego intro do koncertów grupy - "Ladies and Gentlemen, from the United States of America - all hail... MANOWAR!".

Trzykrotnie żenił się. Z pierwszą żoną Virginią Nicholson (z którą miał dwójkę dzieci) wziął ślub 14 listopada 1934, rozwiódł się 1 lutego 1940. Druga żona to Rita Hayworth, z którą ożenił się 7 września 1943, a rozwiódł 1 grudnia 1948, z którą ma córkę Rebeccę. Trzecia żona to Paola Mori, którą poślubił 8 maja 1955, z którą ma córkę Beatrice.

[edytuj] Nagrody

W 1966 otrzymał nagrodę specjalną za wkład w kinematografię światową na Festiwalu Filmowym w Cannes. W 1970 został nagrodzony specjalnym Oscarem za całokształt twórczości. W 1975 został wyróżniony Life Achievement Award Amerykańskiego Instytutu Filmowego, zaś w 1982 nagrodą specjalną Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji.

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Filmografia

  • 1992 - Don Quijote de Orson Welles
  • 1984 - The Spirit of Charles Lindbergh
  • 1976 - F jak fałszerstwo (Vérités et mensonges)
  • 1972 - The Other Side of the Wind
  • 1971 - London
  • 1970 - The Deep
  • 1969 - The Merchant of Venice
  • 1969 - Gwiazda Południa (The Southern Star)
  • 1968 - Nieśmiertelna historia (The Immortal Story)
  • 1965 - Falstaff (Campanadas a medianoche)
  • 1963 - Proces (Le Proces)
  • 1960 - Dawid i Goliat (David e Golia)
  • 1958 - Dotyk zła (Touch of Evil)
  • 1955 - Pan Arkadin (Mr. Arkadin)
  • 1955 - Moby Dick Rehearsed
  • 1952 - Otello (The Tragedy of Othello: The Moor of Venice)
  • 1949 - Czarna magia (Black Magic)
  • 1948 - Macbet (Macbeth)
  • 1947 - Dama z Szanghaju (The Lady from Shanghai)
  • 1946 - Intruz (The Stranger)
  • 1943 - Podróż do krainy strachu (Journey Into Fear)
  • 1942 - Wspaniałość Ambersonów (The Magnificent Ambersons)
  • 1941 - Obywatel Kane (Citizen Kane)
  • 1938 - Too Much Johnson

  • 1942 - Wspaniałość Ambersonów (The Magnificent Ambersons)

  • 1955 - Pan Arkadin (Mr. Arkadin)

  • 1970 - The Deep
  • 1955 - Pan Arkadin (Mr. Arkadin)
  • 1952 - Otello (The Tragedy of Othello: The Moor of Venice)
  • 1948 - Macbet (Macbeth)
  • 1947 - Dama z Szanghaju (The Lady from Shanghai)
  • 1944 - Dziwne losy Jane Eyre (Jane Eyre)
  • 1943 - Podróż do krainy strachu (Journey Into Fear)
  • 1942 - Wspaniałość Ambersonów (The Magnificent Ambersons)
  • 1941 - Obywatel Kane (Citizen Kane)
  • 1938 - Too Much Johnson

[edytuj] Linki zewnętrzne

Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Orsona Wellsa
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Orson Welles
Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Orson_Welles”