Portal:Finlandia

Tervetuloa!
Välkommen till Finlandsportalen!
Witaj!

Jest to portal dla wszystkich wikipedystów zainteresowanych Finlandią.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Większość powierzchni kraju stanowią niziny z młodą rzeźbą polodowcową. Naturalne zachodnie i południowe granice Finlandii wyznaczają Zatoka Botnicka i Zatoka Fińska, pomiędzy którymi rozciąga się poprzecinane ciągami wzniesień morenowych Pojezierze Fińskie z 60 tys. jezior. Jeziora zajmują 18,8 tys km², bardzo liczne są bagna i torfowiska. W środkowej części kraju ukształtowanie terenu ma cechy południowych pojezierzy i leżących na północ wyżyn. Na północ od Koła Podbiegunowego rozciąga się Laponia Fińska, która stanowi przedgórze Gór Skandynawskich. Linia wybrzeża szkierowego, jest silnie rozwinięta, z dużą ilością małych wysepek.
Czytaj dalej...

Portal wystartował 17 lipca 2008. Jeżeli chcesz edytować tę stronę przejdź tutaj.

Ustrój Finlandii

Ustrój polityczny Finlandii - Finlandia to demokratyczna republika parlamentarno-gabinetowa, w której modelu rządów można dopatrzyć się semiprezydencjalizmu. Wyrazicielem wielopartyjnego składu politycznego parlamentu jest rząd z premierem na czele, pełniący kierowniczą rolę w państwie (jest on częścią władzy wykonawczej). Parlament fiński jest unikameralny, liczący 200 członków pochodzących z wyborów powszechnych, sprawuje on władzę ustawodawczą. Premiera desygnuje prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na kadencję trwającą 6 lat. Prezydent jest głową państwa, Dowódcą Naczelnym sił zbrojnych i prowadzi politykę zagraniczną państwa. Obecnie prezydentem Finlandii jest Tarja Halonen, a premierem Matti Vanhanen. Sądownictwo jest niezależne od egzekutywy i legislatury. Nie ma sądu konstytucyjnego, zgodność ustaw z konstytucją nie może być podważana.

W Finlandii obowiązuje konstytucja z 1 marca 2000 roku (poprzednia pochodziła z 1919 roku).
Czytaj dalej...

Czy wiesz, że...

Minna Canth była feministką?
Kalakukko to ryba - kogut?
Urho Kaleva Kekkonen pochodzi z Sawonii?
Aleksis Kivi, autor pierwszej fińskiej powieści skończył jako bezdomny?
Helsingin Sanomat jest największą gazetą Finlandii?

Finlandia na mapie

To warto zobaczyć

Rovaniemi, w języku saami (lapońskim) Roavenjarga - miasto w północnej Finlandii, u ujścia rzeki Ounas do Kemi, kilka kilometrów na południe od północnego koła podbiegunowego.

Rovaniemi szczyci się również tym, że jest miejscem zamieszkania świętego Mikołaja. Pisane przez dzieci przed każdymi świętami Bożego Narodzenia listy do św. Mikołaja, Santa Claus czy Dziadka Mroza często trafiają właśnie do urzędu pocztowego w Rovaniemi (ściślej: do urzędu w zbudowanej w 1985 dla turystów "wiosce św. Mikołaja", FIN-96930 Napapiiri). Władze miasta skwapliwie podtrzymują legendę, że to właśnie stąd wyruszają sanie zaprzężone w renifery, wypełnione prezentami, choć niektórzy utrzymują, że św. Mikołaj mieszka w innym miejscu Laponii, mianowicie w narodowym parku im. Urho Kekkonena ok. 200 km na północny wschód od Rovaniemi, na wzgórzu Korvatunturi na granicy fińsko-rosyjskiej (miejsce to ma niezwykły pocztowy numer adresowy: FIN-99999, także tu trafiają tysiące listów do św. Mikołaja).

W rzeczywistości w latach 20. XX wieku fiński sprawozdawca radiowy, Markus Rautio, spopularyzował legendę, wiążącą św. Mikołaja ze wzgórzem Korvatunturi (oznacza to "Wzgórze-Ucho", ze względu na jego kształt, który nasuwa myśl, że wysłuchiwane są tam wszystkie dziecięce życzenia), ale po sowiecko-fińskiej wojnie zimowej 1939-40, kiedy Finlandia zmuszona była oddać Rosji znaczną część swego terytorium, miejsce to znalazło się na samej granicy z ZSRR i przestało się w związku z tym nadawać do kultywowania tej legendy, toteż Mikołaja przeniesiono do Rovaniemi.
Czytaj dalej...

Do zrobienia

Jeśli chcesz pomóc w tworzeniu portalu Finlandia, znajdziesz tu tematy, które są potrzebne do zrobienia/poszerzenia. Jeśli zauważyłeś, że brakuje jakiegoś artykułu, a sam nie możesz go napisać, prosimy o umieszczenie go na poniższej liście lub w "propozycjach tematów".

Paavo Rintala, kuchnia fińska, Mwedia w Finlandii, Jorma Kurvinen, Ujtsjoki, Kallavesi, regiony: Sawonia Północna, Karelia Północna, Sawonia Południowa, Pohjanmaa Południowa, Pirkanmaa, Pohjanmaa Środkowa, Finlandia Środkowa, Finlandia Właściwa, Karelia Południowa, Päijät-Häme, Kanta-Häme, Uusimaa, Uusimaa Wschodnia,

zebrać wszystkie fińskie tematy

Jeziora - zrobić listę pierwszych 20 i opisać je (plan minimum)

Do poszerzenia:

Literatura fińska, Yleisradio, Sawonia, Suomenlinna, Fiński Związek Narciarski, Kuopio, tunturi, Österbotten, Satakunta, Eliel Saarinen, Hämeenlinna, Wielkie Księstwo Finlandii

Do zweryfikowania:

Aleksis Kivi, Alvar Aalto, Nurmijärvi,

Do zmedalizowania

W siostrzanych projektach


Przysłowia fińskie	Finlandia	Język fiński	Wymowa fińska	Helsinki	Język fiński

Inne portale tematyczne w polskiej Wikipedii

Czym są portale? • Lista portali • Wikiprojekty

Artykuł na

medal

Język fiński

Język fiński jest językiem aglutynacyjnym. Oznacza to, że wzajemne relacje między słowami oddaje się przy użyciu przyrostków. Zawartość treściowa, która w językach indoeuropejskich oddawana jest analitycznie przy użyciu oddzielnych słów, w języku fińskim realizowana jest przy pomocy sufiksów. Jedno słowo można zatem poszerzyć o kilka sufiksów, poszerzając lub zmieniając jego znaczenie. Niech za przykład posłuży słowo taloissanikinko, powstałe ze słowa talo (dom) i oznacza czy też w moich domach? Oto mechanizm zmian w wyrazie:

talo – dom
talossa – w domu (końcówka przypadku Inessivus -ssa (w))
taloissa – w domach (liczba mnoga)
taloissani – w moich domach (sufiks dzierżawczy -ni)
takoissanikin – też w moich domach (sufiks kin oznaczający też)
taloissanikinko – czy też w moich domach? (sufiks pytający -ko, zbliżony do staropolskiego -li?)

W przeciwieństwie do języków fleksyjnych, jak np. polskiego czy łaciny, sufiksy są jednoznaczne, to znaczy jeden sufiks pełni tylko jedną funkcję i zwrotnie – jedna funkcja dotyczy tylko jednego sufiksu.
Czytaj dalej...

Rzut oka...

Helsinki

Coś na ząb

Przysmak z Kuopio - kalakukko

Kalakukko - rodzaj pieroga z mąki razowej z farszem mięsnym lub rybnym, pochodzący z prowincji Sawonia w Finlandii. Spożywany na zimno lub na gorąco. Wielkością zbliżony jest do bochenka chleba.

Fińskie słowo kalakukko oznacza dosłownie rybiego koguta (kala - ryba, kukko - kogut) i nawet sami Finowie uznają ją za nieco śmieszną. Jednak słowo kukko jest zniekształconym starofińskim słowem kukkaro oznaczającym portmonetkę. Ideą nazwy zawsze była ryba w cieście.
Czytaj dalej...

Postać miesiąca

Urho Kaleva Kekkonen

Urho Kaleva Kekkonen (ur. 3 września 1900, zm. 31 sierpnia 1986) - fiński polityk, premier w latach 1950-1953 i 1954-1956 oraz prezydent Finlandii w latach 1956-1981.

Przed II wojną światową był posłem do parlamentu i członkiem rządu. W latach 1950-1953 i 1954-1956 pełnił funkcję premiera Finlandii, a następnie w latach 1956-1981 prezydenta. Prowadził politykę przyjaźni z ZSRR, jeden z autorów polityki "finlandyzacji", tj. utrzymywania równowagi pomiędzy interesami potężnego sąsiada - ZSRR - a związkami ze Skandynawią i całą Europą Zachodnią. Znany jako twórca idei strefy bezatomowej w Skandynawii (plan Kekkonena).

4 marca 1964 roku Uniwersytet Warszawski przyznał mu tytuł doktora honoris causa.

Wizerunek Kekkonena był na fińskich banknotach 500 markowych, wydawanych w latach 1975-1987 (wycofanych z obiegu w 1994) [1]. Był to jeden z nielicznych w Europie przypadków uhonorowania na banknocie żyjącego przywódcy państwa.

Finlandia w Wikipedii

Literatura fińska

Mikael Agricola, Minna Canth, Aleksis Kivi, Paavo Haavikko, Pentti Haanpää, Annika Idström, Tove Jansson, Aino Kallas, Ilmari Kianto, Sam Lake, Joel Lehtonen, Väinö Linna, Eeva-Liisa Manner, Timo Mukka, Pentti Saarikoski, Kaarlo Sarkia, Frans Sillanpää, Johanna Sinisalo, Karin Smirnoff, Maila Talvio, Lauri Viita, Mika Waltari,