Sandomierz

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 50°41' N 21°45' EGeografia

Sandomierz
Herb Flaga
Herb Sandomierza Flaga Sandomierza
Dewiza: Sandomierz - Królewskie Miasto
Województwo świętokrzyskie
Powiat sandomierski
Gmina
 - rodzaj		 Sandomierz
miejska
Prawa miejskie przed 1227
Burmistrz Jerzy Borowski
(e-mail)
Powierzchnia 28,69 [1] km²
Położenie 50° 41' N
21° 45' E
Wysokość ok. 200 m n.p.m.
Ludność (2007)
• liczba ludności
• gęstość
24 795 [1]
864 [1] os./km²
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 15
Kod pocztowy 27-600
Tablice rejestracyjne TSA
Położenie na mapie Polski
Sandomierz
Sandomierz
Sandomierz
TERC10
(TERYT)		 2609011
SIMC10 0980926
Miasta partnerskie Niemcy Emmendingen
Anglia Newark-on-Trent
Ukraina Ostróg
Urząd miejski3
pl. Poniatowskiego 3 27-600 Sandomierz
tel. 15 644-12-70; faks 15 644-01-00
(e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego) , na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir)[2].

Spis treści

[edytuj] Środowisko naturalne

Według danych z roku 20026, Sandomierz ma obszar 28,32 km², w tym:

  • użytki rolne: 64%
  • użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 4,35% powierzchni powiatu.

[edytuj] Historia

Sandomierz na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617

Ślady pierwszej obecności człowieka na tych terenach, znalezione w wykopaliskach archeologicznych, pochodzą z neolitu. Osada - w X na terenie wzgórza zamkowego, od XI wieku gród, siedziba książęca oraz miasto wojewódzkie. Obok zbudowanego później Domu Długosza powstał w sąsiedztwie drugi gród, który dał początek miastu. Dzięki położeniu nad Wisłą, w miejscu przeprawy szlaku handlowego z Europy Zachodniej na Ruś, Sandomierz szybko zyskiwał na znaczeniu.

Józef Szermentowski - "Widok Sandomierza od strony Wisły"
Olej 1855 r.

W okresie rozbicia dzielnicowego był stolicą Księstwa Sandomierskiego a przez około 700 lat również miastem wojewódzkim (pierwszy wojewoda *Pakosław [3] 1182 - 1803 ostatni wojewoda *Rafał Amor Tarnowski) . Pierwszym władcą (w okresie od 1146 do 1166) był Henryk Sandomierski, syn Bolesława Krzywoustego. Prawa miejskie Sandomierzowi nadał w 1227 r. Leszek Biały. Został zdobyty przez Tatarów w 1259 za czasów Piotra z Krępy, o czym wspominają Pieśni Sandomierzanina. Za namową Wasylka Romanowicza w 1261 miasto poddało się Tatarom Burundaja. Po zniszczeniach w czasie najazdów tatarskich, ponowna lokacja w 1286 r. nadana przez Leszka Czarnego. Ponownie handel odegrał ważną rolę w rozwoju miasta w XV wieku (Sandomierz leżał na trasie drogi wiślanej związanej z handlem zbożem). XV - XVII wiek to okres częstych pobytów dworu i króla w Sandomierzu, czas zjazdów szlacheckich.

W 1570 r. miał miejsce zjazd reprezentantów działających w Polsce nurtów reformacji, w wyniku którego doszło do podpisania tzw. zgody sandomierskiej - porozumienia w obronie przed kontrreformacją. Okres wojen szwedzkich to ponowny upadek miasta spowodowany zniszczeniami.

Sandomierz
Ratusz w Sandomierzu
Brama Opatowska
Kamienice na Starym Rynku w Sandomierzu
Widok na zamek
Zamek
Rzeźba szpetnego anioła w katedrze
Organy i sklepienie krzyżowo - żebrowe w katedrze
Obraz przedstawiający rzekomy mord rytualny (prawa strona obrazu) autorstwa Karola de Prevota

W 1613 r. otwarto Kolegium Jezuickie w Sandomierzu W 1623 r. Jakub Bobola (zm. 1636)- podczaszy sandomierski, prawdopodobnie stryjeczny brat św. Andrzeja Boboli, założył przy kolegium konwikt dla 12 młodych, należących do zubożałych rodzin, szlachciców i zapisał na ten cel 15500 złp. na dobrach swych Wilczyce. W 1635 r. przeznaczył na pomieszczenie konwiktorów swą kamienicę, stojącą do dziś dnia w Rynku miasta Sandomierza. Ta „Fundatio Boboliana” z 27 lipca 1623 r. przetrwała aż do kasaty zakonu Jezuitów.

W latach 1698 i 1710 ksiądz Stefan Żuchowski (1666-1716) oskarżył Żydów o morderstwa dzieci "na macę". Torturom poddano ok. 10 osób, które potem stracono. W katedrze znajduje się obraz ufundowany przez księdza, oglądany przez żydowskie wycieczki jako klasyka antysemityzmu.

W okresie zaborów Sandomierz stał się miastem pogranicznym między Królestwem Polskim a Galicją i stracił swoje znaczenie administracyjne, a także gospodarcze. Dodatkowo został dość poważnie zniszczony przez pierwszą wojnę światową. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę miasto wyrwało się ze stagnacji i zaczęło się prężnie rozwijać. Według planów Eugeniusza Kwiatkowskiego z 1935 miało wkrótce stać się stolicą Centralnego Okręgu Przemysłowego z ponad 100 tys. mieszkańców. Plany te zniweczyła II wojna światowa.

Wojska radzieckie wkroczyły do Sandomierza 18 sierpnia 1944. Miastu oszczędzono zniszczeń wojennych. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnobrzeskiego. Obecnie jest średniej wielkości miastem powiatowym w województwie świętokrzyskim i ważnym ośrodkiem turystycznym.

Lokacje pierwszych klasztorów na ziemi sandomierskiej:

[edytuj] Architektura

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić: opisać architekturę w mieście.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Zabytki Sandomierza.

Sandomierz posiada znaczną liczbę zabytków, a Stare Miasto tworzy zabytkowy zespół urbanistyczno-architektoniczny i krajobrazowy.

Stare Miasto w Sandomierzu - panorama
Stare Miasto w Sandomierzu - panorama

[edytuj] Turystyka

Sandomierz
Wąwóz Królowej Jadwigi
Góry Pieprzowe i panorama na miasto

Sandomierz jest punktem początkowym żółtego szlaku rowerowego prowadzącego do Opatowa oraz zielonego szlaku rowerowego prowadzącego do Ujazdu. Przez miasto przechodzi czerwony czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic.

  • Wąwóz św. Królowej Jadwigi - wypłukany przez wody w pokładach lessowych. Na urwiskach występuje roślinność stepowa, między innymi wisienka karłowata
  • Góry Pieprzowe - na terenie wzgórz w 1980 roku utworzono rezerwat geologiczno-przyrodniczy. Góry zbudowane z łupków kambryjskich, wypiętrzone 500 milionów lat temu.

[edytuj] Demografia

Struktura demograficzna mieszkańców Sandomierza wg danych z 31 grudnia 2007:1

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 24 795 100 13 323 53,73 11 472 46,27
wiek przedprodukcyjny (0 - 17 lat) 4 714 19,01 2 356 9,5 2 358 9,51
wiek produkcyjny (18 - 65 lat) 15 874 64,02 8 085 32,61 7 789 31,41
wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 4 207 16,97 2 882 11,62 1 325 5,34

Według danych z roku 20056, średni dochód na mieszkańca wynosił 2023,80 zł

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Kultura

W lipcu 2008 roku w Sandomierzu rozpoczęły się zdjęcia do nowego serialu TVP "Ojciec Mateusz" w którym tytułową rolę zagra Artur Żmijewski.

[edytuj] Religia

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

[edytuj] Infrastruktura

Sandomierz leży na przecięciu dróg krajowych nr 79 (Warszawa - Sandomierz - Kraków - Bytom) oraz 77 (Lipnik - Przemyśl). Na odcinku od ul. Ożarowskiej do mostu na Wiśle mają one wspólny przebieg obwodnicą miasta. W Sandomierzu mają także początek dwie drogi wojewódzkie: 723 (do Tarnobrzega) oraz 777 do (Maruszowa).

Sandomierz jest węzłową stacją kolejową. Schodzą się tu tory do Skarżyska-Kamiennej, Stalowej Woli-Rozwadowa i Tarnobrzega. Dawniej była to ważna stacja z dużą liczbą pociągów osobowych kursujących do tych trzech miast, a także do Przeworska. Obecnie, poza wciąż utrzymywanym ruchem towarowym, przez stację nie kursują pociągi pasażerskie. Dworzec kolejowy w Sandomierzu znajduje się w prawobrzeżnej części miasta, w pobliżu skrzyżowania dróg na Stalową Wolę (77) i na Tarnobrzeg (723).

[edytuj] Pisarze związani z Sandomierzem

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić: napisać co wiąże pisarza z miastem.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

[edytuj] Sandomierzanie

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Sandomierzem.

[edytuj] Zobacz też

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Sandomierz

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r. (GUS), [1]
  2. ↑ S. Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, ISBN 83-04-01090-9
  3. ↑ Daty są datami życia tych osób

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Zamki Kielecczyzny

Bodzentyn • Chęciny • Ćmielów • Fałków • Konary • Krzyżtopór • Maleszowa • Międzygórz • Mokrsko Górne • Nowy Korczyn • Ossolin • Pińczów • Podgrodzie • Rembów • Rytwiany • Sandomierz • Stopnica • Szydłów • Tudorów • Zawichost

 
p • d • e
Związek Miast Nadwiślańskich
Związek Miast Nadwiślańskich, grafika
p • d • e
Miasta województwa świętokrzyskiego

Bodzentyn • Busko-Zdrój • Chmielnik • Chęciny • Ćmielów • Daleszyce • Działoszyce • Jędrzejów • Kazimierza Wielka • Kielce • Koprzywnica • Końskie • Kunów • Małogoszcz • Opatów • Osiek • Ostrowiec Świętokrzyski • Ożarów • Pińczów • Połaniec • Sandomierz • Sędziszów • Skalbmierz • Skarżysko-Kamienna • Starachowice • Staszów • Stąporków • Suchedniów • Wąchock • Włoszczowa • Zawichost

 
Herb powiatu sandomierskiego
p • d • e
Powiat sandomierski

Miasta: Koprzywnica • Sandomierz • Zawichost
Gminy miejskie: Sandomierz
Gminy miejsko-wiejskie: Koprzywnica • Zawichost
Gminy wiejskie: Dwikozy • Klimontów • Łoniów • Obrazów • Samborzec • Wilczyce

 
p • d • e
Miejsca obrad sejmów I Rzeczypospolitej

Korona Królestwa Polskiego: Bydgoszcz • Lublin • Parczew • Piotrków • Radom • Sandomierz (sejmik generalny przy królu) • Warszawa

Rzeczpospolita Obojga Narodów: Grodno • Toruń • Warszawa

 
Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Sandomierz”