Spinozaur
| Spinozaur | |
 Spinosaurus aegyptiacus |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | zauropsydy |
| Podgromada | diapsydy |
| Infragromada | archozauromorfy |
| Nadrząd | dinozaury |
| Rząd | dinozaury gadziomiedniczne |
| Podrząd | teropody |
| Infrarząd | tetanury |
| Rodzina | spinozaury |
| Podrodzina | Spinosaurinae |
| Rodzaj | spinozaur |
| Nazwa systematyczna | |
| Spinosaurus | |
| Stromer, 1915 | |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Spinozaur (Spinosaurus – „kolczasty jaszczur”) – rodzaj mięsożernego dinozaura należącego do rzędu dinozaurów gadziomiednicznych i rodziny spinozaurów (Spinosauridae), występującego na terenie dzisiejszej Afryki Północnej w późnej kredzie, około 98-90 mln lat temu. Jego szczątki odkrył w 1912 roku w egipskiej oazie Baharija niemiecki paleontolog Ernst Stromer. Jest największym znanym współczesnej paleontologii teropodem. Dorosły osobnik mógł osiągać około 16-18 metrów długości i 7-9 ton wagi, czyli więcej niż Tyrannosaurus rex i giganotozaur[1]. Spinozaur został zaprezentowany w filmie Jurassic Park III.
Spis treści |
[edytuj] Charakterystyka
Spinozaur miał charakterystyczny, wydłużony pysk, podobny do paszczy krokodyla, niewielkie przednie kończyny, długi ogon i charakterystyczny, złożony z wydłużonych wyrostków kolczystych pokrytych skórą „żagiel” na grzbiecie. Naukowcy nie wiedzą na pewno, do czego dinozaurowi był potrzebny taki żagiel, choć według niektórych teorii służył do regulowania temperatury ciała, bądź był używany w okresie godowym do wabienia partnera. Teoria o regulacji cieplnej została jednak uznana za nierealną gdyż dinozaur, aby ogrzać organizm lub aby oddać nadmiar ciepła musiałby za każdym razem ustawiać się pod odpowiednim kątem do Słońca, zaś w przypadku, gdyby dinozaur usnął wystawiony na działanie słońca, groziłoby mu przegrzanie i śmierć. Prowadzone są dyskusje na temat funkcji stosunkowo długich przednich kończyn spinozaura. Uważa się, że mógł on poruszać się również na czterech łapach.
Szczęka i materiał czaszki przedstawiony w 2005 pokazują, że zwierzę to miało jedną z najdłuższych czaszek pośród wszystkich mięsożernych dinozaurów. Jej długość została oszacowana na około 2,54 m[1]. Miał dwukrotnie więcej zębów niż inne duże teropody, były one jednak stosunkowo nieco mniejsze. Pomiędzy oczami znajdował się niewielki kostny grzebień[1].
[edytuj] Klasyfikacja
Spinozaur jest typowym rodzajem rodziny Spinosauridae, do której należą także: barionyks z południowej Anglii, Irritator i Angaturama (być może synonim irritatora) z Brazylii, Suchomimus z Nigru i prawdopodobnie siamozaur – teropod znany z fragmentarycznych znalezisk z Tajlandii. Najbliższym krewnym spinozaura jest Irritator, mający podobnie proste i ostre jak spinozaur zęby. Są to jedyne dwa rodzaje z podrodziny Spinosaurinae[2]. W 2003 Oliver Rauhut zasugerował, że holotyp spinozaura Stromera jest chimerą złożoną z kręgów karcharodontozaura podobnego do akrokantozaura oraz żuchwy dużego teropoda zbliżonego do barionyksa[3]. Dalsze analizy odrzuciły jednak tę hipotezę[1][2].
Kladogram rodziny Spinosauridae z zaznaczeniem pozycji spinozaura
| Spinosauridae |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[edytuj] Paleoekologia
Środowisko, w jakim żyły spinozaury nie jest dokładnie poznane. Żyjące na terenie współczesnego Egiptu mogły zasiedlać lasy namorzynowe wraz z teropodami podobnej wielkości, takimi jak bahariazaur i karcharodontozaur, ogromnymi tytanozaurami paralitytanem i egiptozaurem, dziesięciometrowym krokodylem stomatozuchem i rybą trzonopłetwą mawsonią[4].
Nie jest jasne czy spinozaur był głównie lądowym drapieżnikiem, czy raczej rybożercą, na co wskazywałyby jego wydłużone szczęki, stożkowate zęby i wysoko położone nozdrza. Jedyne wskazówki pochodzą z Europy i Ameryki Południowej. Odnaleziono barionyksa z rybimi łuskami i kośćmi młodego iguanodona w żołądku, podczas gdy odkryta w Ameryce Południowej kość pterozaura ze śladami zębów dowodzi, że spinozaury czasami polowały na te latające archozaury[5]. Spinozaur był prawdopodobnie oportunistą, żywiącym się głównie rybami i niewątpliwie padlinożercą – polował jednak również na niewielkie i średniej wielkości ofiary[6].
[edytuj] Gatunki
[edytuj] Spinozaur w kulturze masowej
Spinozaur został przedstawiony w filmie Jurassic Park III, zastępując w tej roli tyranozaura. Zostaje tam pokazana walka tych dwóch bestii, w której Spinozaur ostatecznie wygrywa i pożera Tyranozaura. Wcześniej widzimy atak Spinozaura na samolot Paula Kirby'ego i Allana Granta, którym na szczęście udaje się uciec, wraz z kilkoma innymi ludżmi, którzy wzięli udział w wyprawie. Zadziorny dinozaur nie odczepia się jednak od ludzi przez niemal cały film, w końcu Kirby i Grant przeganiają go, podpalając rozlaną do wody benzynę.
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 C. dal Sasso, S. Maganuco, E. Buffetaut, M.A Mendez. New information on the skull of the enigmatic theropod Spinosaurus, with remarks on its sizes and affinities. Journal of Vertebrate Paleontology. 25. 4: 888–896 (2005) (en).
- ↑ 2,0 2,1 T. R. Holtz Jr., R. E. Molnar, P. J. Currie: Basal Tetanurae. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosaura. Wyd. drugie. Berkeley: University of Kalifornia Press, 2004, ss. 71-110.
- ↑ OWM Rauhut. The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs. Special Papers In Palaeontology. 69: 1-213 (2003) (en).
- ↑ J.B. Smith, M.C. Lamanna, K.J. Lacovara, P. Dodson i inni. A Giant Sauropod Dinosaur from an Upper Cretaceous Mangrowe Deposit in Egypt. Science. 292. 5522: 1704-1706 (2001) (en).
- ↑ E. Buffetaut, D. Martill, F Escuillié. Pterosaurs as part of a spinosaur diet. Nature. 429: 33 (2004) (en).
- ↑ Family Spinosauridae. W: Gregory S. Paul: Predatory Dinosaurs of the World. New York: Simon & Schuster, 1988, ss. 271–274. ISBN 0-671-61946-2.
 Porównanie wielkości Spinosaurus aegyptiacus i człowieka |
 Spinozaur z upolowaną przez siebie ofiarą |
 Atakujący spinozaur |
Ceratozaury • Deinonychozaury • Karnozaury • Megalozauroidy • Ornitomimozaury • Owiraptorozaury • Tyranozauroidy
kategoria • klasyfikacja • lista • portal • wikiprojekt
ankylozaury • ceratopsy • ceratozaury • ornitopody • pachycefalozaury • prozauropody • stegozaury • tetanury • zauropody
biologia • paleontologia • paleobotanika • geologia • ewolucja
era mezozoiczna • trias • jura • kreda • wymieranie kredowe
