Stalinizm
Stalinizm – system polityczno-ekonomiczny, jaki powstał w ZSRR po faktycznym przejęciu pełni władzy przez Józefa Stalina.
Początkiem tego systemu był komunizm wojenny, wprowadzony jeszcze przez Lenina, opierający się na całkowitym scentralizowaniu wszelkich decyzji polityczno-ekonomicznych i prawie rewolucyjnym, czyli ostrym terrorze wprowadzanym metodą ogłaszania ukazów i bezwzględnego ich egzekwowania bez pośrednictwa normalnego systemu prawnego.
Ten chaotyczny początkowo system wytworzył w końcu, w dużym stopniu pod przywództwem Stalina, swoje ramy instytucjonalne. Trzema podstawowymi filarami instytucjonalnymi stalinizmu były:
- Faktycznie totalna władza Stalina.
- Biurokracja monopartyjna, działająca we wszystkich powierzchniowych obszarach władzy – wprowadzająca w czyn jawne decyzje Stalina.
- Aparat przymusu i kontroli – realizujący bezpośrednio niejawne decyzje Stalina i kontrolujący zachowania wszystkich bez wyjątku, łącznie z biurokracją partyjną.
Podstawowymi cechami stalinizmu były:
- Pełne jedynowładztwo Stalina.
- Ciągła totalna kontrola wszystkiego i wszystkich.
- Ciągły i stale narastający terror, który przez cały czas zagrażał wszystkim oprócz samego Stalina.
- Ekonomia oparta na ścisłym, centralnym planowaniu wszelkich inwestycji i centralnej dystrybucji wszelkich dóbr.
Zazwyczaj przyjmuje się, że pełna wersja stalinizmu trwała od roku 1929 (pozbycie się z kierownictwa WKP(b) głównych oponentów Stalina) do roku 1953 (śmierć Stalina). Po 1953 system ten zaczął powoli ewoluować do socjalizmu nomenklaturowego, w którym pod koniec istnienia ZSRR władzę sprawowała kilkusettysięczna grupa najważniejszych działaczy partii i podporządkowany tej grupie aparat biurokratyczny oraz aparat przymusu i kontroli. Stalinizm do roku 1945 funkcjonował wyłącznie w ZSRR. Po drugiej wojnie światowej został jednak eksportowany do państw, które w wyniku tej wojny dostały się pod kontrolę ZSRR. Próbowano go też wprowadzić w Chinach, jednak tam przekształcił się on szybko w maoizm.
[edytuj] Bilans stalinizmu
- Terror, którego ofiary w latach 1929-1953 szacuje się na ok. 30 milionów ludzi w ZSRR i krajach satelickich.
- Zniszczenie środowiska naturalnego na ogromnych obszarach.
- Zniszczenie dziedzictwa kulturowego kilkunastu narodów.
- Faktyczna eksterminacja kilku narodów.
- Planowana gospodarka przemysłowa, nieuwzględniająca praw popytu i podaży, którą nienaturalna struktura doprowadziła do zapaści.
- Całkowite zablokowanie wymiany wolnej myśli i związana z tym atrofia kultury i twórczych badań naukowych.
- Śmierć ok. 10 mln żołnierzy radzieckich podczas II wojny światowej. Tak duże straty były spowodowane w dużej części niekompetencją kadry dowódczej, co było związane z wielkimi czystkami w Armii Czerwonej, oraz rozkazami Stalina ("ani kroku w tył", itp.).
[edytuj] Zbrodnie stalinowskie
- Kuropaty
- wielki terror
- wielki głód na Ukrainie
- Gułag
- zbrodnia katyńska
- Represje ZSRR wobec Polaków i obywateli polskich 1939-1946
- powstanie węgierskie 1956
[edytuj] Zobacz też
|
|||||||||||||||||||
